จากการเปิดเผยของ NASA รายงานล่าสุดระบุว่า ปรากฏการณ์ วิษุวัต (Equinox) ซึ่งเป็นเหตุการณ์ทางดาราศาสตร์ที่ดวงอาทิตย์โคจรมาอยู่ในตำแหน่งตั้งฉากกับเส้นศูนย์สูตรของโลก กำลังจะหมุนเวียนกลับมาอีกครั้งเพื่อทำหน้าที่เป็นหมุดหมายในการเปลี่ยนผ่านฤดูกาล ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นเพียงปีละ 2 ครั้ง ส่งผลให้ผู้สังเกตการณ์บนเส้นศูนย์สูตรเห็นดวงอาทิตย์อยู่เหนือศีรษะพอดีในช่วงเที่ยงวัน
ความหมายและกลไกของวิษุวัต
คำว่า Equinox มีรากศัพท์มาจากภาษาละติน โดยคำว่า equi- หมายถึง "เท่ากัน" และ -nox หมายถึง "กลางคืน" ซึ่งโดยทฤษฎีแล้วควรจะเป็นวันที่กลางวันและกลางคืนมีความยาวนานเท่ากัน ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นเมื่อโลกโคจรไปอยู่ในตำแหน่งที่แกนโลกไม่ได้เอียงเข้าหาหรือออกจากดวงอาทิตย์ แต่ตั้งฉากกับแสงอาทิตย์พอดี ทำให้ทั้งซีกโลกเหนือและซีกโลกใต้ได้รับพลังงานแสงสว่างอย่างสมดุล
"วิษุวัตถือเป็นหนึ่งในทักษะทางดาราศาสตร์ยุคแรกเริ่มของมนุษยชาติ โดยหอดูดาวโบราณหลายแห่งทั่วโลกต่างถูกสร้างขึ้นเพื่อสังเกตการณ์ปรากฏการณ์นี้ควบคู่ไปกับ ครีษมายัน (Solstice) หรือช่วงที่แกนโลกเอียงเข้าหาหรือออกจากดวงอาทิตย์มากที่สุด"
ปฏิทินวิษุวัตในปี 2026
การวิเคราะห์ระบุว่าในปี 2026 ปรากฏการณ์วิษุวัตจะเกิดขึ้นในวันและเวลาดังต่อไปนี้:
- วิษุวัตเดือนมีนาคม (March Equinox): จะเกิดขึ้นในวันที่ 20 มีนาคม เวลา 14:46 UTC (หรือตรงกับเวลา 21:46 น. ตามเวลาประเทศไทย) สำหรับซีกโลกเหนือจะถือเป็น วสันตวิษุวัต (Vernal Equinox) ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของฤดูใบไม้ผลิ ส่วนซีกโลกใต้จะเป็นการเริ่มต้นของฤดูใบไม้ร่วง
- วิษุวัตเดือนกันยายน (September Equinox): จะเกิดขึ้นในวันที่ 23 กันยายน เวลา 00:05 UTC (หรือตรงกับเวลา 07:05 น. ของวันที่ 23 กันยายน ตามเวลาประเทศไทย) ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของฤดูใบไม้ร่วงในซีกโลกเหนือ และฤดูใบไม้ผลิในซีกโลกใต้
ทำไมกลางวันและกลางคืนจึงไม่เท่ากันเป๊ะ?
แม้ชื่อของปรากฏการณ์จะหมายถึงกลางคืนที่เท่ากัน แต่ในความเป็นจริง ความยาวนานของกลางวันและกลางคืนในวันวิษุวัตกลับไม่เท่ากับ 12 ชั่วโมงพอดี สาเหตุหลักเกิดจากปัจจัยทางกายภาพสองประการ:
- ขนาดของดวงอาทิตย์: ดวงอาทิตย์ไม่ใช่จุดแสงเล็กๆ แต่เป็นทรงกลมขนาดมหึมา เมื่อขอบบนของดวงอาทิตย์แตะขอบฟ้า เราก็นับว่าเป็นเวลากลางวันแล้ว แม้ว่าจุดศูนย์กลางของดวงอาทิตย์จะยังไม่ขึ้นมาก็ตาม
- การหักเหของแสงในบรรยากาศ (Atmospheric Refraction): ชั้นบรรยากาศของโลกทำหน้าที่เหมือนเลนส์ที่หักเหแสงอาทิตย์ ทำให้เรามองเห็นดวงอาทิตย์ปรากฏอยู่เหนือขอบฟ้าก่อนที่ตัวดวงจริงจะขึ้น และเห็นดวงอาทิตย์อยู่เหนือขอบฟ้าหลังจากที่ลับตาไปแล้วหลายนาที
ปัจจัยเหล่านี้ทำให้ในวันวิษุวัต กลางวันจะยาวนานกว่ากลางคืนเล็กน้อยประมาณไม่กี่นาที โดยวันที่มีช่วงเวลากลางวันและกลางคืนเท่ากัน 12 ชั่วโมงพอดีจะเกิดขึ้นก่อนหรือหลังวันวิษุวัตเพียงไม่กี่วัน ขึ้นอยู่กับละติจูดของตำแหน่งที่สังเกตการณ์
สำหรับการติดตามปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์เพิ่มเติม ท่านสามารถศึกษาข้อมูลจาก เครือข่าย Night Sky Network เพื่อเตรียมความพร้อมในการสังเกตการณ์ท้องฟ้าในยามค่ำคืนต่อไป
